Η πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίσκεται στο επίκεντρο μιας σημαντικής νομοθετικής πρωτοβουλίας, καθώς η Ελλάδα προωθεί την καθιέρωση κατώτατου ορίου ηλικίας τα 15 έτη, με προβλεπόμενη ημερομηνία έναρξης εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027. Στόχος είναι η ενίσχυση της προστασίας των παιδιών από τους κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος, χωρίς να παραβλέπονται τα δικαιώματά τους στην ενημέρωση, την επικοινωνία και την ελεύθερη έκφραση.
Η υπερβολική χρήση των social media, η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, ο διαδικτυακός εκφοβισμός και οι μηχανισμοί που ενθαρρύνουν την πολύωρη παραμονή στις πλατφόρμες έχουν εντείνει την ανησυχία γονέων και ειδικών. Παράλληλα, τα κοινωνικά δίκτυα αποτελούν για πολλούς νέους έναν χώρο δημιουργικότητας, κοινωνικοποίησης και ανταλλαγής απόψεων.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρόταση EU KIDS Act επιδιώκει να δημιουργήσει ένα ευρύτερο πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Ωστόσο, πρόκειται για πρόταση ευρωπαϊκού Κανονισμού που δεν έχει ακόμη εγκριθεί.
Πότε αναμένεται να εφαρμοστεί το νέο ηλικιακό όριο
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της ελληνικής πρωτοβουλίας, το ελάχιστο όριο πρόσβασης στις καλυπτόμενες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης ορίζεται στα 15 έτη, με ημερομηνία έναρξης την 1η Ιανουαρίου 2027. Μέχρι την ψήφιση και τη δημοσίευση της σχετικής νομοθεσίας, οι προβλέψεις εξακολουθούν να αποτελούν σχέδιο νόμου.
Η ρύθμιση αφορά συγκεκριμένες υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και όχι τη γενική χρήση του διαδικτύου ή την κατοχή κινητού τηλεφώνου.
Με βάση τον ειδικό τρόπο υπολογισμού της ηλικίας που περιγράφεται στο σχέδιο, την 1η Ιανουαρίου 2027 το όριο καλύπτει τα παιδιά που έχουν γεννηθεί το 2012 ή νωρίτερα. Τα παιδιά που έχουν γεννηθεί το 2013 θα καλύπτουν το ηλικιακό όριο από την 1η Ιανουαρίου 2028, ενώ για όσα έχουν γεννηθεί το 2014 αυτό θα συμβεί την 1η Ιανουαρίου 2029.
Ποιες πλατφόρμες αφορά η ρύθμιση
Το κριτήριο δεν είναι αποκλειστικά η ονομασία μιας εφαρμογής, αλλά το εάν η υπηρεσία εμπίπτει στην κατηγορία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Ενδεικτικά, στο πεδίο αυτό περιλαμβάνονται υπηρεσίες όπως το Facebook, το Instagram, το TikTok και το LinkedIn.
Το σχέδιο δεν περιλαμβάνει κλειστό κατάλογο πλατφορμών. Για υπηρεσίες που συνδυάζουν διαφορετικές λειτουργίες, η ακριβής υπαγωγή θα εξαρτηθεί από το εφαρμοστέο πλαίσιο και τις σχετικές διευκρινίσεις των αρμόδιων αρχών.
Επιπλέον, η ρύθμιση δεν προβλέπει εξαίρεση του ηλικιακού ορίου με τη συγκατάθεση των γονέων ούτε ειδικό περιορισμένο λογαριασμό για παιδιά ηλικίας 13 έως 15 ετών. Το γεγονός ότι ένα παιδί διαθέτει ήδη λογαριασμό δεν αποτελεί, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, αυτοτελή εξαίρεση από τον νέο κανόνα.
Πώς θα γίνεται η επαλήθευση ηλικίας
Η εφαρμογή του ηλικιακού ορίου προϋποθέτει αξιόπιστους και αναλογικούς μηχανισμούς επαλήθευσης. Η απλή δήλωση της ημερομηνίας γέννησης από τον χρήστη δεν θεωρείται επαρκής από μόνη της για έναν αποτελεσματικό έλεγχο.
Το ελληνικό σχέδιο δεν επιβάλλει τη χρήση μιας συγκεκριμένης εφαρμογής ούτε θεσπίζει γενική υποχρέωση ταυτοποίησης όλων των χρηστών. Το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet αναφέρονται ως πιθανές λύσεις, ενώ μπορούν να αξιοποιηθούν και άλλοι ισοδύναμοι μηχανισμοί, εφόσον πληρούν τις απαιτούμενες προδιαγραφές.
Βασική αρχή είναι να μπορεί να επιβεβαιώνεται εάν κάποιος καλύπτει το ηλικιακό όριο χωρίς να αποκαλύπτονται περισσότερα προσωπικά στοιχεία από όσα είναι απαραίτητα.
Η ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην τεχνολογία απόδειξης μηδενικής γνώσης, γνωστή ως zero-knowledge proof. Με τη συγκεκριμένη προσέγγιση, είναι δυνατό να επιβεβαιώνεται μια ηλικιακή προϋπόθεση χωρίς να γνωστοποιούνται στην πλατφόρμα στοιχεία όπως το ονοματεπώνυμο ή η ακριβής ημερομηνία γέννησης.
Τι ισχύει για τα προσωπικά δεδομένα και την ιδιωτικότητα
Η επαλήθευση ηλικίας μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα, εάν δεν σχεδιαστεί σωστά. Για τον λόγο αυτό, απαιτούνται ισχυρά μέτρα προστασίας, περιορισμός της συλλογής δεδομένων και σαφής καθορισμός του σκοπού για τον οποίο χρησιμοποιούνται οι πληροφορίες.
Η προστασία των παιδιών δεν δικαιολογεί την περιττή συγκέντρωση εγγράφων ταυτότητας ούτε τη χρήση των δεδομένων ηλικίας για διαφημιστικούς σκοπούς ή τη δημιουργία προφίλ χρηστών.
Η ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει πιστοποιημένες λύσεις επαλήθευσης από ανεξάρτητους τρίτους, με έμφαση στην ακρίβεια, την αξιοπιστία και την ασφάλεια. Παράλληλα, η εφαρμογή κάθε συστήματος θα πρέπει να σέβεται τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (ΓΚΠΔ).
Ακόμη και οι πιο εξελιγμένες τεχνολογίες, ωστόσο, δεν εξαλείφουν όλους τους κινδύνους. Απαιτούνται έλεγχοι, ασφαλής υλοποίηση και κατάλληλες διαδικασίες αντιμετώπισης περιστατικών.
Μπορεί να παρακαμφθεί ο έλεγχος ηλικίας;
Η χρήση ψευδών στοιχείων, ξένων λογαριασμών ή VPN μπορεί να δυσκολέψει την εφαρμογή του μέτρου. Κανένα τεχνικό σύστημα δεν είναι απολύτως απρόσβλητο από απόπειρες παράκαμψης.
Η επαλήθευση ηλικίας πριν από τη δημιουργία λογαριασμού μπορεί να ενισχύσει τη συμμόρφωση, χωρίς να εγγυάται ότι κάθε προσπάθεια παράκαμψης θα αποτρέπεται. Για τον λόγο αυτό, θεωρούνται σημαντικές η συνεργασία με τις πλατφόρμες, οι κοινές ευρωπαϊκές τεχνικές προδιαγραφές και η αποτελεσματική εποπτεία.
Παράλληλα, θα πρέπει να εξετάζεται εάν οι περιορισμοί οδηγούν τα παιδιά σε άλλες υπηρεσίες που προσφέρουν λιγότερες εγγυήσεις προστασίας.
Θα επιβάλλονται πρόστιμα στους γονείς ή στα παιδιά;
Οι συγκεκριμένες ελληνικές διατάξεις, όπως περιγράφονται στο σχέδιο, δεν θεσπίζουν νέο πρόστιμο ή ποινή για τα παιδιά και τους γονείς. Η εποπτεία και η επιβολή των σχετικών υποχρεώσεων εντάσσονται στο υφιστάμενο πλαίσιο της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) και του ν. 5099/2024.
Η ευθύνη για τη συμμόρφωση των υπηρεσιών αφορά πρωτίστως τους παρόχους. Ο ρόλος των γονέων παραμένει σημαντικός, χωρίς όμως να υποκαθιστά τις υποχρεώσεις των εταιρειών που σχεδιάζουν και διαθέτουν τις πλατφόρμες.
Ποιοι φορείς θα εποπτεύουν την εφαρμογή
Η ελληνική πρωτοβουλία συνδέεται με το υφιστάμενο πλαίσιο εφαρμογής της DSA. Σύμφωνα με τις προβλέψεις που περιγράφονται για το σχέδιο, το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα έχουν αρμοδιότητες εποπτείας στο πλαίσιο των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους.
Η Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων λειτουργεί ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών στην Ελλάδα. Για παρόχους που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη-μέλη, προβλέπονται διαδικασίες συνεργασίας και διαβίβασης καταγγελιών στις αρμόδιες αρχές.
Οι πολίτες μπορούν να αναζητούν τις σχετικές διαδικασίες μέσω της ΕΕΤΤ και να ενημερώνονται για τις διαθέσιμες επιλογές καταγγελίας. Η αναφορά ενός περιστατικού είναι χρήσιμο να περιλαμβάνει την υπηρεσία, τις ημερομηνίες και όποια σχετικά αποδεικτικά στοιχεία είναι διαθέσιμα.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς από τώρα
Μέχρι να οριστικοποιηθεί το νομοθετικό πλαίσιο, οι γονείς μπορούν να προετοιμάσουν τα παιδιά για τις αλλαγές μέσα από συζήτηση και ενημέρωση, χωρίς να δημιουργούν περιττή ανησυχία.
Χρήσιμα βήματα είναι:
- Να ελέγξουν τις ρυθμίσεις ιδιωτικότητας και γονικού ελέγχου στις συσκευές και στις εφαρμογές.
- Να συζητήσουν με τα παιδιά για τον διαδικτυακό εκφοβισμό, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την επικοινωνία με αγνώστους.
- Να ενθαρρύνουν ισορροπημένες ψηφιακές συνήθειες, με επαρκή ύπνο και χρόνο για δραστηριότητες εκτός οθόνης.
- Να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις για τις τελικές ρυθμίσεις και τους τρόπους εφαρμογής τους.
- Να αξιοποιούν διαθέσιμα εργαλεία και ενημερωτικό υλικό για γονείς, όπως εκείνα που παρέχονται μέσω του parco.gov.gr.
Η ενημέρωση και η καθοδήγηση παραμένουν σημαντικές ανεξάρτητα από το εάν ένα παιδί έχει συμπληρώσει το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο.
Τι θα ισχύει για τους εφήβους από 15 έως 17 ετών
Οι έφηβοι που καλύπτουν το όριο των 15 ετών δεν εμπίπτουν στην προτεινόμενη ελληνική ηλικιακή απαγόρευση. Εξακολουθούν, ωστόσο, να είναι ανήλικοι και να δικαιούνται την προστασία που προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Η συμπλήρωση του ηλικιακού ορίου δεν σημαίνει ότι καταργούνται οι υποχρεώσεις των πλατφορμών για την ασφάλεια των χρηστών ούτε ότι η χρήση των κοινωνικών δικτύων παύει να χρειάζεται καθοδήγηση.
Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία έχει ευρύτερο πεδίο από την ελληνική ρύθμιση, καθώς εξετάζει την προστασία των ανηλίκων όχι μόνο στα κοινωνικά δίκτυα, αλλά και σε άλλες ψηφιακές υπηρεσίες, όπως οι πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο, τα διαδικτυακά παιχνίδια, τα καταστήματα εφαρμογών και ορισμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Για τα παιδιά ηλικίας από 13 έως κάτω των 15 ετών, η πρόταση προβλέπει τη δυνατότητα ειδικού περιορισμένου λογαριασμού, τον οποίο δημιουργεί γονέας ή κηδεμόνας, με ενεργά γονικά εργαλεία και πρόσθετους περιορισμούς. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η δυνατότητα καθορισμού ημερήσιου ορίου χρήσης έως μία ώρα και ο έλεγχος των νέων επαφών.
Για παιδιά κάτω των 13 ετών, η πρόταση δεν επιτρέπει λογαριασμό κοινωνικού δικτύου στο όνομά τους. Προβλέπει μόνο στενά οριοθετημένες εξαιρέσεις για συγκεκριμένες υπηρεσίες και υπό αυστηρές προϋποθέσεις γονικού ελέγχου.
Η ευρωπαϊκή πρόταση δίνει, επίσης, έμφαση στην ευθύνη των παρόχων, στην ασφαλή σχεδίαση των ψηφιακών υπηρεσιών και στον περιορισμό πρακτικών που ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση. Στο πλαίσιο της προβλέπονται διαδικασίες συμμόρφωσης και κυρώσεις, οι οποίες εξαρτώνται από τις εφαρμοστέες διατάξεις και δεν επιβάλλονται αυτομάτως σε κάθε περιστατικό.
Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι το EU KIDS Act δεν αποτελεί ακόμη ισχύοντα Κανονισμό. Απαιτείται η ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας, επομένως οι τελικές διατάξεις και οι ημερομηνίες εφαρμογής του μπορεί να διαφοροποιηθούν.
Είναι επαρκώς τεκμηριωμένη η παρέμβαση;
Η επιστημονική συζήτηση γύρω από τις επιπτώσεις των κοινωνικών δικτύων στην παιδική και εφηβική ηλικία είναι σύνθετη. Δεν σημαίνει ότι κάθε χρήση προκαλεί προβλήματα ψυχικής υγείας, καθώς ο αντίκτυπος εξαρτάται από παράγοντες όπως η ηλικία, το περιεχόμενο, η διάρκεια χρήσης και οι ιδιαίτερες ανάγκες κάθε παιδιού.
Υπάρχουν, ωστόσο, στοιχεία που αναδεικνύουν κινδύνους οι οποίοι σχετίζονται με την υπερβολική χρήση, την απώλεια ύπνου, την έκθεση σε επιβλαβές περιεχόμενο και τις δυσάρεστες διαδικτυακές αλληλεπιδράσεις.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο σχετικό ενημερωτικό υλικό, στην έρευνα EU Kids Online 2026, με 28.465 παιδιά ηλικίας 10 έως 16 ετών από 19 ευρωπαϊκές χώρες, το 48% δήλωσε ότι αισθάνεται ασφαλές στο διαδίκτυο. Αντίστοιχα, σε έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου τον Φεβρουάριο του 2025, σε 2.500 μαθητές ηλικίας 10 έως 18 ετών, ένας στους τέσσερις μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου ανέφερε υπερβολική χρήση.
Τα συγκεκριμένα στοιχεία αποτυπώνουν τις απαντήσεις των συμμετεχόντων και δεν αποτελούν από μόνα τους κλινική διάγνωση εθισμού. Παράλληλα, η ύπαρξη κινδύνων δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι ένα συγκεκριμένο ηλικιακό όριο θα επιλύσει όλα τα προβλήματα. Η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα πρέπει να αξιολογείται με βάση τα αποτελέσματα της εφαρμογής του.
Γιατί δεν αρκούν η ενημέρωση και ο γονικός έλεγχος
Ο ψηφιακός γραμματισμός, η γονική καθοδήγηση και τα εργαλεία ασφαλείας αποτελούν σημαντικά μέσα προστασίας. Τα παιδιά χρειάζεται να μάθουν να αξιολογούν όσα βλέπουν, να αναγνωρίζουν επικίνδυνες συμπεριφορές και να ζητούν βοήθεια όταν αντιμετωπίζουν ένα πρόβλημα.
Ωστόσο, οι ατομικές προσπάθειες δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν από μόνες τους όλους τους κινδύνους που σχετίζονται με τον σχεδιασμό των ψηφιακών υπηρεσιών. Η προστασία απαιτεί και υπεύθυνες πρακτικές από τις ίδιες τις πλατφόρμες, καθώς και αποτελεσματική εποπτεία.
Η πρόκληση είναι να συνδυαστούν οι ηλικιακοί περιορισμοί με την εκπαίδευση, την υποστήριξη των οικογενειών και τη δημιουργία ασφαλέστερων ψηφιακών περιβαλλόντων.
Πώς θα αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα του μέτρου
Η επιτυχία μιας τέτοιας παρέμβασης δεν μπορεί να κριθεί μόνο από τον αριθμό των λογαριασμών που θα αποκλειστούν. Χρειάζεται να εξεταστεί εάν περιορίζεται η προβληματική χρήση, εάν βελτιώνονται ο ύπνος και η ευημερία των παιδιών και εάν μειώνεται η έκθεσή τους σε επιβλαβείς διαδικτυακές εμπειρίες.
Εξίσου σημαντικό είναι να καταγράφονται πιθανά προβλήματα, όπως λανθασμένοι αποκλεισμοί, δυσκολίες στην επαλήθευση ηλικίας ή μετακίνηση των ανηλίκων σε λιγότερο ασφαλείς υπηρεσίες.
Η συστηματική αξιολόγηση, με τη συμμετοχή ειδικών, γονέων, εκπαιδευτικών και των ίδιων των παιδιών, μπορεί να συμβάλει στην αναπροσαρμογή των μέτρων όπου χρειάζεται.
Η προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο αποτελεί μια σύνθετη πρόκληση που δεν εξαντλείται σε ένα ηλικιακό όριο. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των κινδύνων προϋποθέτει συνεργασία, ενημέρωση, υπεύθυνο σχεδιασμό των ψηφιακών υπηρεσιών και συνεχή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
