Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μάθει να ανταποκρίνονται σχεδόν σε κάθε πρόκληση. Οργανώνουν τη δουλειά τους, τηρούν τις υποχρεώσεις τους, φροντίζουν τους άλλους και συχνά βάζουν πολύ υψηλά τον πήχη για τον εαυτό τους. Η εικόνα αυτή μοιάζει με απόλυτη αποτελεσματικότητα. Κάποιες φορές, όμως, πίσω από τη διαρκή παραγωγικότητα μπορεί να κρύβεται η ανάγκη να αποφεύγουμε οτιδήποτε δεν μας εξασφαλίζει ότι θα τα καταφέρουμε καλά.
Αυτό είναι ένα από τα λιγότερο εμφανή πρόσωπα της τελειομανίας. Δεν αφορά μόνο την ανάγκη να είναι όλα άψογα. Μπορεί επίσης να μας κάνει να επιλέγουμε δραστηριότητες στις οποίες αισθανόμαστε ικανοί και να αποφεύγουμε εκείνες που θα μας φέρουν αντιμέτωπους με την αβεβαιότητα, το λάθος ή την πιθανότητα αποτυχίας.
Η παραγωγικότητα δεν σημαίνει πάντα ότι προχωράμε
Μπορεί μια ημέρα να είναι γεμάτη. Απαντάμε σε μηνύματα και emails, ολοκληρώνουμε εκκρεμότητες, τακτοποιούμε υποχρεώσεις και αναλαμβάνουμε ακόμη μία απαιτητική εργασία. Όταν τελειώνει η ημέρα, έχουμε κάθε λόγο να αισθανόμαστε ότι δουλέψαμε σκληρά.
Υπάρχει όμως μια ερώτηση που αξίζει να κάνουμε στον εαυτό μας: μήπως επιλέγουμε συνεχώς τις δύσκολες εργασίες που ήδη γνωρίζουμε καλά, αφήνοντας στην άκρη εκείνες που δεν ξέρουμε αν μπορούμε να καταφέρουμε;
Η διαφορά μπορεί να είναι μικρή, αλλά σημαντική. Μια απαιτητική εργασία που έχουμε ξανακάνει πολλές φορές μπορεί να μας κουράζει, όμως γνωρίζουμε τη διαδικασία και έχουμε εμπιστοσύνη στις ικανότητές μας. Αντίθετα, μια καινούργια δραστηριότητα μπορεί να απαιτεί λιγότερο χρόνο, αλλά να προκαλεί πολύ μεγαλύτερη αβεβαιότητα.
Όταν το άγνωστο γίνεται πιο δύσκολο από την ίδια την εργασία
Για παράδειγμα, άλλο είναι να αναλάβουμε ένα δύσκολο project στο οποίο έχουμε ήδη εμπειρία και άλλο να ξεκινήσουμε κάτι εντελώς καινούργιο. Μπορεί να πρόκειται για μια νέα επαγγελματική δεξιότητα, μια δημιουργική δραστηριότητα, μια παρουσίαση ή ακόμη και μια προσωπική απόφαση για την οποία δεν υπάρχει εγγυημένα σωστή απάντηση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν μας δυσκολεύει απαραίτητα η ίδια η εργασία. Αυτό που μας δυσκολεύει είναι η πιθανότητα να μην είμαστε καλοί σε αυτήν.
Για έναν άνθρωπο που έχει συνηθίσει να είναι αποτελεσματικός, η επιστροφή στη θέση του αρχάριου μπορεί να προκαλέσει έντονη αμηχανία. Δεν υπάρχει η γνώριμη αίσθηση ελέγχου και δεν μπορούμε να προβλέψουμε εύκολα το αποτέλεσμα.
Η τελειομανία μπορεί να συνδέεται με την αναβλητικότητα
Η σχέση ανάμεσα στην τελειομανία και την αναβλητικότητα δεν είναι τόσο απλή όσο μπορεί να φαίνεται. Δεν σημαίνει ότι όποιος έχει τελειομανείς τάσεις αναβάλλει συστηματικά ούτε ότι η επιδίωξη υψηλών στόχων είναι από μόνη της προβληματική.
Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο European Journal of Personality και εξέτασε δεδομένα περίπου 10.000 ανθρώπων ανέδειξε μια σημαντική διάκριση. Οι ανησυχίες γύρω από τα λάθη, τις ατέλειες και την πιθανότητα αρνητικής αξιολόγησης συνδέθηκαν με μεγαλύτερη αναβλητικότητα. Αντίθετα, η προσπάθεια να θέτουμε υψηλά προσωπικά standards δεν παρουσίασε την ίδια σχέση.
Με άλλα λόγια, δεν είναι απαραίτητα ο υψηλός στόχος που μας κρατά πίσω. Μπορεί να είναι ο φόβος ότι δεν θα καταφέρουμε να ανταποκριθούμε σε αυτόν.
Έτσι, ένα άδειο έγγραφο μπορεί να μοιάζει πολύ πιο απειλητικό από μια εργασία που γνωρίζουμε ήδη να κάνουμε. Για να αποφύγουμε τη δυσφορία, στρεφόμαστε σε άλλες υποχρεώσεις και παραμένουμε απασχολημένοι. Το αποτέλεσμα είναι ότι η αποφυγή μπορεί εύκολα να μοιάζει με παραγωγικότητα.
Δεν χρειάζεται κάθε δυσφορία να είναι σημάδι ότι πρέπει να σταματήσουμε
Το άγνωστο συχνά συνοδεύεται από άγχος και στρες. Ωστόσο, η παρουσία αυτών των συναισθημάτων δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια κατάσταση είναι κακή για εμάς ή ότι πρέπει να την εγκαταλείψουμε.
Η ψυχολογική έρευνα έχει εξετάσει και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται το στρες. Μελέτες που συνδέονται με την ψυχολόγο Alia Crum έχουν δείξει ότι οι πεποιθήσεις μας για το στρες μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε σε απαιτητικές καταστάσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το στρες είναι πάντα ωφέλιμο ή ότι χρειάζεται να πιέζουμε τον εαυτό μας περισσότερο. Σημαίνει ότι η ερμηνεία που δίνουμε σε μια δύσκολη εμπειρία μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά μας. Ένα αίσθημα αμηχανίας ή αβεβαιότητας δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη ότι δεν μπορούμε να τα καταφέρουμε.
Το δικαίωμα να είμαστε αρχάριοι
Ίσως, λοιπόν, η λύση απέναντι στην τελειομανία να μην είναι να προσθέσουμε ακόμη έναν στόχο στη λίστα μας. Μπορεί να είναι ακριβώς το αντίθετο: να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να κάνει κάτι χωρίς την απαίτηση να το κάνει εξαιρετικά.
Να ξεκινήσουμε μια νέα δραστηριότητα χωρίς να περιμένουμε άμεσα αποτελέσματα. Να ζωγραφίσουμε χωρίς να θεωρούμε ότι πρέπει να έχουμε ταλέντο. Να μάθουμε μια ξένη γλώσσα χωρίς να απαιτούμε από τον εαυτό μας να μιλάει άψογα από τους πρώτους μήνες. Να γράψουμε μια πρώτη εκδοχή ενός κειμένου γνωρίζοντας ότι θα χρειαστεί διορθώσεις.
Ακόμη και η άσκηση μπορεί να γίνει μια τέτοια ευκαιρία: να περπατήσουμε, να τρέξουμε ή να δοκιμάσουμε μια καινούργια δραστηριότητα χωρίς να μας απασχολεί αν θα είμαστε οι καλύτεροι.
Δεν χρειάζεται να είμαστε καλοί σε όλα
Η ανάγκη να αποδίδουμε συνεχώς μπορεί να μας κάνει να ξεχνάμε κάτι βασικό: δεν χρειάζεται κάθε νέα εμπειρία να καταλήξει σε επιτυχία για να έχει αξία.
Το να είμαστε αρχάριοι σημαίνει ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη. Σημαίνει ότι θα κάνουμε λάθη, θα χρειαστούμε χρόνο και πιθανότατα θα νιώσουμε άβολα. Είναι όμως και ο μόνος τρόπος για να ανακαλύψουμε νέες δυνατότητες.
Για έναν άνθρωπο που έχει συνηθίσει να τα καταφέρνει, ίσως μία από τις πιο δύσκολες και ταυτόχρονα χρήσιμες εμπειρίες είναι να κάνει κάτι χωρίς να γνωρίζει αν θα είναι καλός σε αυτό.
Γιατί η προσωπική αξία δεν εξαρτάται από το πόσο καλά τα κάνουμε όλα. Μερικές φορές, το σημαντικότερο βήμα είναι απλώς να μπορούμε να πούμε «δεν το ξέρω ακόμη, αλλά θα το δοκιμάσω».
