Οι δικές μας εμπειρίες επηρεάζουν τον τρόπο που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας. Ποια μοτίβα αξίζει να αναγνωρίσουμε και πώς μπορούμε να τα αλλάξουμε;
Όλοι οι γονείς θέλουν να προσφέρουν στα παιδιά τους μια πιο όμορφη και ασφαλή παιδική ηλικία από αυτή που ίσως έζησαν οι ίδιοι. Θέλουμε να τα προστατεύσουμε, να τους δώσουμε αγάπη, ελευθερία και αυτοπεποίθηση και να αποφύγουμε λάθη που μπορεί να μας πλήγωσαν όταν ήμασταν παιδιά.
Όμως, οι γονεϊκές συμπεριφορές δεν διαμορφώνονται μόνο από αυτά που επιλέγουμε συνειδητά. Συχνά επηρεάζονται και από όσα μάθαμε μέσα στη δική μας οικογένεια.
Τα παιδιά δεν ακούν μόνο τις συμβουλές μας. Παρατηρούν τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούμε όταν φοβόμαστε, όταν κάτι δεν πηγαίνει όπως θέλουμε, όταν διαφωνούμε με κάποιον ή όταν αντιμετωπίζουμε μια δύσκολη κατάσταση. Έτσι, ορισμένες δικές μας ανασφάλειες μπορεί να γίνουν, χωρίς πρόθεση, μέρος του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον κόσμο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι γονείς «καταδικάζουν» τα παιδιά τους να επαναλάβουν τα ίδια μοτίβα. Η επίγνωση είναι συχνά το πρώτο βήμα για να αλλάξει ένας κύκλος.
1. Όταν η αποτυχία μοιάζει με κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να αποφύγουμε
Ένας γονιός που έχει συνδέσει την επιτυχία με την προσωπική αξία μπορεί να δυσκολεύεται να βλέπει το παιδί του να αποτυγχάνει. Μπορεί να σπεύδει να το βοηθήσει, να διορθώνει τα λάθη του ή να προσπαθεί να απομακρύνει κάθε δυσκολία από τον δρόμο του.
Η υπερβολική προστασία, όμως, δεν επιτρέπει πάντα στο παιδί να ανακαλύψει μόνο του πώς μπορεί να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα. Τα λάθη και οι απογοητεύσεις αποτελούν μέρος της μάθησης και της ανάπτυξης.
Το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει ότι μια αποτυχία δεν μειώνει την αξία του και ότι μπορεί να προσπαθήσει ξανά χωρίς να φοβάται ότι θα απογοητεύσει τους γονείς του.
2. Όταν αποφεύγουμε κάθε διαφωνία για να διατηρήσουμε την ηρεμία
Αν κάποιος μεγάλωσε σε ένα σπίτι όπου οι διαφωνίες συνοδεύονταν από ένταση, φωνές ή τιμωρία, είναι πιθανό να έχει μάθει να αποφεύγει τις συγκρούσεις με κάθε κόστος.
Ως γονιός μπορεί, επομένως, να δυσκολεύεται να πει «όχι», να θέσει όρια ή να εκφράσει μια διαφορετική άποψη. Χωρίς να το αντιλαμβάνεται, μπορεί να δίνει στο παιδί την εντύπωση ότι η διαφωνία είναι κάτι επικίνδυνο που πρέπει να αποφεύγεται.
Στην πραγματικότητα, οι διαφωνίες είναι φυσιολογικό κομμάτι των ανθρώπινων σχέσεων. Αυτό που χρειάζεται να μάθουν τα παιδιά είναι πώς να εκφράζουν τη γνώμη και τα συναισθήματά τους με σεβασμό, χωρίς να παραβιάζουν τα όρια των άλλων.
3. Όταν το άγνωστο μας προκαλεί υπερβολικό άγχος
Η αβεβαιότητα μπορεί να είναι δύσκολη για όλους. Για έναν άνθρωπο, όμως, που έχει μεγαλώσει σε ένα απρόβλεπτο ή ασταθές περιβάλλον, ακόμη και μια μικρή αλλαγή μπορεί να προκαλέσει έντονη ανησυχία.
Αυτό μπορεί να εκφραστεί μέσα στην οικογένεια ως ανάγκη να είναι όλα προγραμματισμένα και ελεγχόμενα. Όταν αποφεύγουμε συστηματικά τις αλλαγές ή τα ρίσκα, τα παιδιά μπορεί να πάρουν το μήνυμα ότι το καινούργιο είναι κάτι που πρέπει να φοβόμαστε.
Δεν χρειάζεται να έχουμε πάντα όλες τις απαντήσεις. Είναι εξίσου σημαντικό να δείχνουμε στα παιδιά ότι μπορούμε να αντιμετωπίσουμε μια αλλαγή ακόμη κι όταν δεν γνωρίζουμε εξαρχής πώς θα εξελιχθεί.
4. Όταν δυσκολευόμαστε να ζητήσουμε βοήθεια
Μερικοί άνθρωποι έχουν μάθει από μικροί να στηρίζονται αποκλειστικά στον εαυτό τους. Ίσως επειδή οι ανάγκες τους δεν έβρισκαν πάντα ανταπόκριση ή επειδή χρειάστηκε να αναλάβουν ευθύνες πολύ νωρίς.
Ως ενήλικες, μπορεί να θεωρούν ότι πρέπει να τα καταφέρνουν όλα μόνοι τους και να αισθάνονται άβολα όταν χρειάζονται βοήθεια.
Όταν αυτή η συμπεριφορά γίνεται καθημερινό παράδειγμα για τα παιδιά, εκείνα μπορεί να πιστέψουν ότι το να ζητούν υποστήριξη είναι σημάδι αδυναμίας.
Αξίζει να τους δείχνουμε το αντίθετο: ότι όλοι οι άνθρωποι χρειάζονται κάποια στιγμή βοήθεια και ότι η αλληλοϋποστήριξη αποτελεί φυσιολογικό μέρος των υγιών σχέσεων.
5. Όταν προσπαθούμε να ελέγξουμε κάθε λεπτομέρεια
Το να θέλουμε να προστατεύσουμε τα παιδιά μας είναι απόλυτα φυσιολογικό. Η ανάγκη, όμως, να ελέγχουμε συνεχώς τι κάνουν, πώς το κάνουν και ποιο αποτέλεσμα θα έχουν μπορεί να περιορίσει την αυτονομία τους.
Μερικές φορές πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβεται ο δικός μας φόβος ότι κάτι θα πάει στραβά. Έτσι, μπορεί να σπεύδουμε να διορθώσουμε ένα λάθος, να πάρουμε μια απόφαση αντί για το παιδί ή να οργανώσουμε κάθε βήμα της καθημερινότητάς του.
Τα παιδιά χρειάζονται χώρο για να δοκιμάζουν, να αποφασίζουν, να κάνουν λάθη και να ανακαλύπτουν τις δικές τους δυνατότητες. Η σταδιακή αυτονομία τους είναι μέρος της ανάπτυξής τους.
6. Όταν η έκφραση των συναισθημάτων μάς φέρνει αμηχανία
Δεν μεγαλώσαμε όλοι σε οικογένειες όπου υπήρχαν αγκαλιές, τρυφερά λόγια και συζητήσεις για τα συναισθήματα. Για κάποιους ανθρώπους, η συναισθηματική έκφραση μπορεί να μην ήταν ποτέ κάτι αυτονόητο.
Αν έχουμε μάθει να κρύβουμε όσα νιώθουμε, μπορεί να δυσκολευόμαστε να εκφράσουμε την αγάπη μας και στα δικά μας παιδιά. Εκείνα, όμως, μαθαίνουν πολλά παρατηρώντας τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε μεταξύ μας.
Δεν υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος για να δείξει κανείς την αγάπη του. Είναι σημαντικό, όμως, να δημιουργούμε ένα οικογενειακό περιβάλλον όπου το παιδί μπορεί να μιλήσει για όσα αισθάνεται χωρίς να ντρέπεται ή να φοβάται ότι θα κριθεί.
7. Όταν τα χρήματα συνδέονται πάντα με τον φόβο
Ένας άνθρωπος που μεγάλωσε αντιμετωπίζοντας οικονομικές δυσκολίες μπορεί να έχει έντονη ανάγκη για οικονομική ασφάλεια ως ενήλικας. Η αποταμίευση και η υπεύθυνη διαχείριση των χρημάτων είναι φυσικά σημαντικές δεξιότητες.
Ωστόσο, όταν η καθημερινότητα κυριαρχείται από τον φόβο της έλλειψης, αυτό το άγχος μπορεί να γίνει αντιληπτό και από τα παιδιά. Μπορεί να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι τα χρήματα αποτελούν διαρκή πηγή κινδύνου ή ότι κάθε έξοδο είναι κάτι που πρέπει να αποφεύγεται.
Στόχος είναι να μάθουν τα παιδιά να διαχειρίζονται υπεύθυνα τα χρήματα, χωρίς παράλληλα να συνδέουν την οικονομική ζωή αποκλειστικά με τον φόβο και την ανασφάλεια.
8. Όταν φοβόμαστε υπερβολικά τη μοναξιά
Η ανάγκη για αγάπη και αποδοχή είναι φυσιολογική. Όταν, όμως, ο φόβος της μοναξιάς γίνεται τόσο έντονος ώστε να μας κρατά σε σχέσεις που μας πληγώνουν, μπορεί να επηρεάσει και τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται τις ανθρώπινες σχέσεις.
Τα παιδιά παρατηρούν τις σχέσεις των γονιών τους και μέσα από αυτές διαμορφώνουν τις πρώτες τους αντιλήψεις για την αγάπη, τον σεβασμό και τα όρια.
Ένα σημαντικό μήνυμα που μπορούν να πάρουν από εμάς είναι ότι η ανάγκη για συντροφικότητα δεν σημαίνει πως πρέπει να ανεχόμαστε συμπεριφορές που μας προσβάλλουν ή μας κάνουν να αισθανόμαστε ανασφάλεια.
Δεν χρειάζεται να είμαστε τέλειοι γονείς
Το να αναγνωρίσουμε ότι κάποιες δικές μας αντιδράσεις έχουν τις ρίζες τους στο παρελθόν δεν σημαίνει ότι αποτύχαμε ως γονείς. Αντίθετα, μας δίνει την ευκαιρία να καταλάβουμε καλύτερα τον εαυτό μας και να επιλέξουμε διαφορετικό τρόπο αντίδρασης.
Δεν μπορούμε να προστατεύσουμε τα παιδιά από κάθε δυσκολία. Μπορούμε, όμως, να τους δείξουμε ότι τα λάθη διορθώνονται, οι αλλαγές αντιμετωπίζονται, η βοήθεια είναι αποδεκτή και τα συναισθήματα έχουν θέση μέσα στην οικογένεια.
Ο κύκλος δεν σπάει με την προσπάθεια να γίνουμε τέλειοι γονείς. Σπάει όταν αρχίζουμε να παρατηρούμε τα μοτίβα που επαναλαμβάνουμε, να αναγνωρίζουμε όσα μας δυσκολεύουν και να επιλέγουμε, βήμα βήμα, έναν διαφορετικό τρόπο να στεκόμαστε δίπλα στα παιδιά μας.
