Η έναρξη της σχολικής χρονιάς φέρνει μαζί της καινούργιες εμπειρίες, νέες απαιτήσεις και αρκετές φορές ένα μικρό κύμα άγχους. Για κάποια παιδιά, το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι τα μαθήματα ή η επιστροφή στο καθημερινό πρόγραμμα, αλλά το να σηκώσουν το χέρι τους και να μιλήσουν μπροστά στους συμμαθητές τους.
Υπάρχουν παιδιά που γνωρίζουν την απάντηση σε μια ερώτηση, έχουν κάτι ενδιαφέρον να πουν ή θέλουν να συμμετέχουν, όμως τελικά επιλέγουν να μείνουν σιωπηλά. Ο φόβος του λάθους, η σκέψη ότι οι άλλοι μπορεί να γελάσουν ή η αμηχανία όταν όλα τα βλέμματα στρέφονται πάνω τους μπορεί να λειτουργήσουν ανασταλτικά.
Η αυτοπεποίθηση όμως δεν χρειάζεται να εμφανιστεί από τη μία μέρα στην άλλη. Μπορεί να χτιστεί σταδιακά μέσα από απλές καθημερινές δραστηριότητες, ιδιαίτερα όταν το παιδί βρίσκεται σε ένα περιβάλλον όπου αισθάνεται αποδεκτό και ασφαλές.
Ξεκινήστε από το σπίτι
Το σπίτι μπορεί να γίνει ένας ασφαλής χώρος για τις πρώτες «δοκιμές» δημόσιου λόγου. Δεν χρειάζεται να οργανώσετε κάποια επίσημη παρουσίαση ούτε να δημιουργήσετε την αίσθηση ότι το παιδί δίνει εξετάσεις.
Ζητήστε του να σας μιλήσει για ένα θέμα που γνωρίζει καλά και το ενδιαφέρει. Μπορεί να σας εξηγήσει ένα παιχνίδι, να περιγράψει μια αγαπημένη του δραστηριότητα, να παρουσιάσει ένα βιβλίο ή να αφηγηθεί κάτι που του συνέβη μέσα στην ημέρα.
Ακόμη και λίγα λεπτά αρκούν. Ο στόχος δεν είναι να μιλήσει τέλεια, αλλά να αποκτήσει σταδιακά την εμπειρία του να εκφράζει τις σκέψεις του ενώ κάποιος τον ακούει.
Κάντε την εξάσκηση παιχνίδι
Ιδιαίτερα στα μικρότερα παιδιά, το παιχνίδι μπορεί να κάνει τη διαδικασία πολύ πιο φυσική. Μπορείτε να παίξετε ότι το παιδί είναι παρουσιαστής μιας εκπομπής, δάσκαλος, δημοσιογράφος ή ξεναγός και εσείς είστε το κοινό του.
Ένα λούτρινο ζωάκι μπορεί επίσης να γίνει «μαθητής» που πρέπει να ακούσει την παρουσίαση. Με αυτόν τον τρόπο το παιδί εξασκείται στην ομιλία χωρίς να αισθάνεται ότι αξιολογείται.
Το σημαντικό είναι η δραστηριότητα να παραμένει διασκεδαστική. Όταν η εξάσκηση συνδέεται με πίεση και διορθώσεις, μπορεί να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που επιθυμείτε.
Ενθαρρύνετε τη μεγαλόφωνη ανάγνωση
Η καθημερινή ανάγνωση μπορεί να αποτελέσει έναν απλό τρόπο για να συνηθίσει το παιδί να ακούει τη φωνή του. Επιλέξτε ένα βιβλίο ή ένα κείμενο που του αρέσει και αφήστε το να διαβάσει με τον δικό του ρυθμό.
Μπορείτε σταδιακά να το ενθαρρύνετε να χρησιμοποιεί διαφορετικό τόνο στη φωνή του, να κάνει παύσεις στα κατάλληλα σημεία ή να δίνει διαφορετική έκφραση στους χαρακτήρες μιας ιστορίας.
Με αυτόν τον τρόπο η ομιλία μπροστά σε κάποιον άλλο γίνεται μια γνώριμη εμπειρία και όχι κάτι που προκαλεί απαραίτητα αμηχανία.
Αφήστε το παιδί να επιλέγει τι θα παρουσιάσει
Η επιλογή του θέματος μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά. Όταν ένα παιδί μιλά για κάτι που γνωρίζει και αγαπά, έχει ήδη ένα σημαντικό πλεονέκτημα: αισθάνεται ότι κατέχει το αντικείμενο.
Ρωτήστε το τι θα ήθελε να μοιραστεί μαζί σας. Μπορεί να είναι το αγαπημένο του άθλημα, ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι, ένα ζώο, μια ταινία, μια κατασκευή ή οτιδήποτε άλλο το ενθουσιάζει.
Όσο περισσότερο συνδέεται η ομιλία με τα προσωπικά του ενδιαφέροντα, τόσο πιο εύκολο μπορεί να γίνει το πρώτο βήμα.
Δεν χρειάζεται μεγάλο κοινό
Η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται απαραίτητα μπροστά σε πολλούς ανθρώπους. Στην αρχή, ένας μόνο ακροατής μπορεί να είναι αρκετός.
Ξεκινήστε με έναν γονέα και, όταν το παιδί αισθανθεί πιο άνετα, μπορείτε να προσθέσετε σταδιακά ένα ακόμη οικείο πρόσωπο. Αργότερα μπορεί να μιλήσει σε έναν παππού ή μια γιαγιά μέσω βιντεοκλήσης ή να παρουσιάσει κάτι σε έναν φίλο.
Η σταδιακή αύξηση του «κοινού» επιτρέπει στο παιδί να προσαρμόζεται χωρίς να αισθάνεται ότι βρίσκεται ξαφνικά στο επίκεντρο.
Αποφύγετε την πίεση όταν δεν θέλει να μιλήσει
Εάν το παιδί αρνείται να συμμετάσχει, προσπαθήστε να μην το πιέσετε. Φράσεις όπως «πρέπει να μιλήσεις» ή «δεν υπάρχει λόγος να ντρέπεσαι» μπορεί να αυξήσουν την ένταση αντί να την περιορίσουν.
Αντί για μια επίσημη «παρουσίαση», μπορείτε να δημιουργήσετε αυθόρμητες ευκαιρίες επικοινωνίας. Ζητήστε του να εξηγήσει σε κάποιον πώς λειτουργεί ένα παιχνίδι ή να σας διηγηθεί μια ιστορία που του άρεσε.
Δώστε του χρόνο και επιτρέψτε του να αποφασίσει πότε αισθάνεται έτοιμο να δοκιμάσει. Η εμπιστοσύνη χτίζεται πιο εύκολα όταν το παιδί νιώθει ότι έχει τον έλεγχο.
Επαινέστε την προσπάθεια, όχι μόνο το αποτέλεσμα
Όταν το παιδί ολοκληρώσει την προσπάθειά του, αποφύγετε να εστιάσετε αμέσως στα σημεία που χρειάζονται βελτίωση. Πρώτα αναγνωρίστε το γεγονός ότι τόλμησε να μιλήσει.
Ένα «μου άρεσε που το προσπάθησες» ή «χάρηκα που μοιράστηκες μαζί μας την ιδέα σου» μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία από μια σειρά διορθώσεων.
Αργότερα, εφόσον το παιδί είναι δεκτικό, μπορείτε να συζητήσετε μαζί του ένα μόνο στοιχείο που θα μπορούσε να βελτιώσει την επόμενη φορά. Για παράδειγμα, να μιλήσει λίγο πιο αργά ή να οργανώσει καλύτερα αυτά που θέλει να πει.
Δείξτε ότι το λάθος είναι μέρος της μάθησης
Πολλά παιδιά αποφεύγουν να συμμετέχουν επειδή φοβούνται ότι θα δώσουν λάθος απάντηση. Είναι σημαντικό να καταλάβουν ότι το λάθος δεν αποτελεί αποτυχία ούτε λόγο για να σταματήσουν να προσπαθούν.
Μπορείτε να μιλάτε στο σπίτι με φυσικό τρόπο για δικά σας λάθη και για το τι μάθατε από αυτά. Έτσι το παιδί αντιλαμβάνεται ότι κανείς δεν χρειάζεται να γνωρίζει πάντα τη σωστή απάντηση.
Στην τάξη, η συμμετοχή έχει αξία ακριβώς επειδή αποτελεί μέρος της διαδικασίας μάθησης. Το ζητούμενο δεν είναι κάθε απάντηση να είναι σωστή, αλλά το παιδί να αισθάνεται αρκετά ασφαλές ώστε να δοκιμάζει.
Μην συγκρίνετε το παιδί με τους συμμαθητές του
Κάθε παιδί έχει διαφορετικό ρυθμό. Ένα παιδί μπορεί να σηκώνει αμέσως το χέρι του, ενώ ένα άλλο χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να νιώσει άνετα.
Η σύγκριση με έναν πιο εξωστρεφή συμμαθητή ή ακόμη και με ένα αδερφάκι μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση ότι υπάρχει κάτι «λάθος» πάνω του.
Αντίθετα, προσπαθήστε να παρατηρείτε τη δική του πρόοδο. Αν σήμερα μίλησε μπροστά σε έναν άνθρωπο ενώ πριν από λίγο καιρό απέφευγε εντελώς να το κάνει, αυτό είναι ήδη ένα σημαντικό βήμα.
Δώστε του μικρούς και ρεαλιστικούς στόχους
Δεν χρειάζεται ο στόχος να είναι «να μιλάει συνέχεια στην τάξη». Ένας πολύ μικρότερος στόχος μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικός.
Για παράδειγμα, μπορείτε να συμφωνήσετε ότι την πρώτη εβδομάδα θα προσπαθήσει να απαντήσει μία φορά σε μια ερώτηση που γνωρίζει καλά. Όταν αυτό γίνει πιο εύκολο, ο στόχος μπορεί σταδιακά να αλλάξει.
Οι μικρές επιτυχίες δημιουργούν θετικές εμπειρίες και βοηθούν το παιδί να αντιληφθεί ότι μπορεί να τα καταφέρει.
Η αυτοπεποίθηση χτίζεται βήμα βήμα
Το να μιλά ένα παιδί μπροστά στην τάξη δεν είναι απλώς θέμα γνώσεων. Συνδέεται και με το πόσο ασφαλές αισθάνεται, πόσο εμπιστεύεται τον εαυτό του και πόσο φοβάται την αντίδραση των άλλων.
Γι’ αυτό και η προετοιμασία δεν χρειάζεται να είναι μια αυστηρή διαδικασία. Μερικά λεπτά συζήτησης, παιχνίδι ρόλων, μεγαλόφωνη ανάγνωση και ευκαιρίες για έκφραση στην καθημερινότητα μπορούν να λειτουργήσουν ως μικρά βήματα προς μεγαλύτερη άνεση.
Το σημαντικότερο είναι να καταλάβει ότι η φωνή του έχει αξία, ακόμη κι όταν η απάντησή του δεν είναι τέλεια. Με υπομονή, ενθάρρυνση και χωρίς υπερβολικές απαιτήσεις, μπορεί σταδιακά να αποκτήσει μεγαλύτερη σιγουριά και να συμμετέχει στην τάξη με λιγότερο φόβο.
